Werkstuk over PTSS in verband met studie, door: Else Treffers Chantal Vervoort

uni tilburgPosttraumatische stress stoornis (PTSS) is een stoornis die zich kan ontwikkelen na een traumatische gebeurtenis of een reeks gebeurtenissen. In de DSM-V worden vier clusters van PTSS onderscheiden. De schrijver die wij interviewen voor deze casus vertelt over zijn symptomen per cluster, en hoe hij ermee is omgegaan.

Deel A: Persoonlijke geschiedenis.

Onze casus betreft Raoul Janssen, een militair van 51 jaar, die in 1986 bij de marechaussee ging, en waarbij vijftien jaar na zijn uitzending naar Joegoslavië posttraumatische stress stoornis werd gediagnosticeerd. We ontmoeten hem op een maandagmiddag in Breda.

Raoul had de keus tussen de politie of de marechaussee. Hij koos voor de marechaussee, en merkte tijdens zijn werk dat hij een fascinatie had voor de oorzaak van de dodelijke ongelukken waar hij onder andere via zijn werk mee te maken kreeg, hij hield zich bezig met hoe dit soort dingen voorkomen konden worden. Onbewust gingen deze eerste gebeurtenissen wellicht al mee in het ‘rugzakje’. Hij vertrok in 1993 op missie naar Joegoslavië, voor zes maanden. Na terugkomst bleven de nare gedachten aan de ongelukken en negatieve ervaringen in Joegoslavië, en hij deed er alles aan deze te verdringen. “Mijn leven werd een toneelspel”, vertelt hij.

Deel B: Beschrijving van moeilijkheden en symptomen in verschillende situaties

Na zijn diagnose van PTSS is Raoul tijdelijk gestopt met werken. Toen hij hoorde dat dit wenselijk was, maakte hij zich wel even zorgen over hoe hij de boodschap ging overbrengen aan de leidinggevenden en de collega’s. Gelukkig kwam er veel begrip van zijn leidinggevenden, dit ziet hij als iets heel positiefs. Er werd hem gevraagd wat hij zelf het liefst wilde, of de collega’s het te weten zouden komen of niet bijvoorbeeld. Die vraag nam enorm veel druk weg, het hebben van een keuze was heel prettig. Momenteel is Raoul al lang weer aan het werk bij de marechaussee, en staat ook gewoon op de lijst om op uitzending te gaan, al kan dat nog lang duren. “Ik hoop dat ze morgen bellen dat ik uitgezonden word”, meldt hij, hij heeft geen angst voor een terugval. De ervaring is geweldig, hij vindt het mooi om de kans te krijgen in zo veel landen met zo veel verschillende mensen te werken. De PTSS hindert hem niet langer meer bij zijn werk.

In de thuissituatie was de PTSS het zwaarst, dit omdat Raoul vervreemdde van zijn gezin. Hij was nergens meer in geïnteresseerd en voelde zich snel lastiggevallen bij een simpele vraag als “wat zullen we eten vanavond?”. Hij had jonge kinderen, met wie hij hierdoor geen goede band heeft kunnen opbouwen. Op dit moment heeft Raoul een nieuwe partner en kan ook weer tijd besteden aan de relatie met zijn kinderen.

Raoul verloor al zijn interesse in zijn hobby’s. De enige hobby waar hij nog mee bezig kon zijn, was hengelsport. Hij verdiepte zich hier heel erg in, hij las hier veel boeken over en bekeek een groot aantal films. Hij had echter niet de motivatie en energie om werkelijk te gaan hengelen. Nu kan hij weer genieten van leuke dingen en zijn hobby’s.

Iets waar R. zelf tegenaan is gelopen, is dat de maatschappij mensen met PTSS en elke andere stoornis, bestempelt als ‘anders’. Toen hij een hypotheek wilde aanvragen, kreeg hij alleen een hypotheek aangeboden met een hoger rentepercentage dan, zoals hij ze noemde, ‘normale mensen’. Dit is iets wat moet veranderen.

Deel C: Beschrijving van moeilijkheden en symptomen met behulp van een DSM-V diagnose.

Om een PTSS-diagnose te krijgen, moet er sprake zijn van een trauma. Bovendien worden in de DSM-V vier clusters van symptomen onderscheiden: herbeleven, vermijding, negatieve cognities en gemoedstoestand en hyperactivatie.

 Trauma
Raoul heeft meerdere trauma’s opgelopen. Een van de grootste trauma’s vindt Raoul zelf een verlaten tehuis voor geestelijk en lichamelijk gehandicapten waar hij heeft opgeruimd. Ook de dodelijke ongelukken die hij heeft gezien hebben bijgedragen, evenals het onrecht en de dreiging.

Herbeleven
Na acht jaar kwamen ook de dromen, al ervoer Raoul deze niet als vreselijke nachtmerries, maar meer als levensechte, confronterende dromen. Het was steeds dezelfde droom, over het tehuis voor geestelijk en lichamelijk gehandicapten dat ontvlucht was door haar personeel en na een week werd gevonden door de marechaussee. Wat werd aangetroffen was onbeschrijflijk, later bleek ook hoe traumatisch deze gebeurtenis was. Momenteel heeft Raoul geen last meer van deze dromen.

Flashbacks speelden ook een rol, deze konden getriggerd worden door geluiden, geuren, hoe iemand bewoog, etc. Raoul verloor hierbij ook echt het contact met de werkelijkheid, dit kon hem ook agressief maken. Tegenwoordig is het makkelijker om ermee om te gaan, waardoor de flashbacks wel vervelend zijn, maar niet meer Raouls leven bepalen. De ervaringen van Raoul overlappen met alle symptomen uit dit cluster van de DSM-V.

Vermijding

Na terugkomst uit Joegoslavië dacht Raoul vaak terug aan de gebeurtenissen daar. Zijn hele leven draaide erom en hij deed er alles aan om aan deze herinneringen te ontsnappen. Zo stortte hij zich, zoals al eerder genoemd, helemaal in zijn hobby: hengelsport. Raoul vervreemde van alles en iedereen, ook van zijn toenmalige vrouw en kinderen. Tegenwoordig draait het leven niet meer alleen om de gebeurtenissen in Joegoslavië, maar de herinneringen komen bijvoorbeeld nog wel wekelijks terug. De symptomen uit dit cluster van de DSM-V zijn alle van toepassing hier.

Negatieve cognities en gemoedstoestand

Raoul had enorm veel schuldgevoelens over zijn tijd in Joegoslavië, vertelt hij ons. “Ik had meer moeten doen, dat dacht ik”. Hij vraagt ons of wij denken dat hij meer had kunnen doen, we schudden beiden ons hoofd, nee. “Nou, het heeft mij vijftien jaar gekost om daar achter te komen”. Na terugkomst had ook iedereen schuld, volgens hem. Zijn vrouw had hem moeten tegenhouden, het bureau had zijn aanvraag niet moeten accepteren, hij zelf had niet moeten gaan. Op dit moment acht hij niemand schuldig, behalve de ‘slechteriken’ die vochten, zoals hij ze netjes noemt. Hij koestert nog steeds enorm veel woede tegenover iedereen die vocht. Raoul weet niet meer alles van zijn tijd in Joegoslavië. Zo heeft hij bijvoorbeeld laatst een brief gelezen die hij aan een vriend schreef, vlak na de gebeurtenissen in het dorp, waar hij tegen zijn orders in een vrouw en haar twee kinderen heeft meegenomen en naar een ziekenhuis heeft gebracht. Hij herinnert zich niks meer van een aantal dingen die hij in die brief heeft gezet. Ook wist hij niet meer hoe zijn slaapzaal eruit zag, waar hij zes maanden lang heeft geslapen. Andere details herinnert hij zich nog heel goed, zoals het stukje koek en het stukje ui wat een gehandicapte jongen hem in de handen drukte nadat Raoul en zijn collega’s het tehuis binnen waren gekomen. Ook in dit cluster heeft Raoul alle symptomen uit DSM-V ervaren.

Hyperactivatie

Raoul had, zoals hij het zelf verwoordde, “geen kort lontje maar géén lontje”. Hij werd heel erg snel kwaad om alles. Ook sliep hij heel weinig, in 2005 sliep hij nog maar één of twee uur per nacht, sinds 2009 is dit ongeveer vier of vijf uur per nacht. Volgens de DSM-V is er nog een ander symptoom in dit cluster, namelijk roekeloosheid en zelfdestructief gedrag. Raoul heeft dit zelf niet ervaren, in ieder geval niet in de vorm van alcohol- en/of drugsgebruik. Ook concentratieproblemen staan in de DSM-V, hier zat wel een probleem, maar niet voor alle bezigheden. Zo kon hij zich wel uren achter elkaar concentreren op het theoretische aspect van hengelsport.

Om de diagnose PTSS te krijgen, geldt voor alle symptomen dat deze zijn begonnen of verslechterd na de traumatische ervaring. Dit is ook het geval bij Raoul. Andere eisen zijn dat de duur van de stoornis langer dan een maand is, ook moet de stoornis klinisch significante lijdensdruk of beperkingen in het sociale of beroepsmatige functioneren veroorzaken, of het functioneren op andere belangrijke terreinen. Bovendien moet de stoornis niet kunnen worden toegeschreven aan de fysiologische effecten van een middel of aan een somatische aandoening. Dit is allemaal van toepassing bij Raoul.

Slotwoord

Bij de vraag wat hij lotgenoten als tip zou willen geven zegt hij, praat erover. “Ik heb vijftien jaar ‘verspild’ omdat ik dat niet wilde doen, het is belangrijk dat de muur waar ze tegenaan lopen verdwijnt”. Hij stuurt ons de volgende dag nog zijn boek op, met een briefje waarin hij laat weten dat we zijn verhaal vooral naar buiten moeten brengen. Dit is juist de bedoeling, als er met dit alles maar één collega bereikt wordt, is het dit al meer dan waard.

 

Resultaat/ eindoordeel docent:

Hoi Raoul! We kregen net een mail van onze werkgroep docent dat ze de presentatie heel erg goed vond en het verslag ook. We hebben daarom een heel punt extra gekregen (dit wordt dus bij ons tentamen cijfer opgeteld) in plaats van een half punt. Ze was dus echt onder de indruk. We zijn er echt ontzettend blij mee. Nogmaals weer een laatste keer ontzettend bedankt voor het interview, het leuke gesprek en het boek. We hebben er heel veel van geleerd en het was ook ontzettend leuk. We wensen je het allerbeste en wie weet spreken we elkaar nog eens! We blijven de blog in de gaten houden.

Groetjes!
Chantal en Else